Shqipëria zë vendin e fundit në një renditje që mbulon rreth 50 ekonomi të botës, kur bëhet fjalë për shpejtësinë me të cilën të papunët kalojnë drejt një vendi pune me pagë. Sipas të dhënave të një raporti të Bankës Botërore mbi cilësinë e vendeve të punës dhe mbrojtjen sociale, vetëm 6% e personave pa punë në Shqipëri arrijnë të punësohen brenda tre muajve — shifra më e ulët e regjistruar në të gjithë grupin e vendeve të analizuara.
Ky tregues e vendos vendin tonë dukshëm prapa jo vetëm ekonomive të zhvilluara perëndimore, por edhe vendeve të rajonit ballkanik. Në Maqedoninë e Veriut norma e kalimit drejt punësimit me pagë brenda të njëjtës periudhë llogaritet rreth 13%, në Serbi rreth 15%, në Bosnjë e Hercegovinë 16%, ndërsa Mali i Zi dhe Kroacia shënojnë respektivisht 17% dhe 16%. Sllovenia arrin gati 22%, duke e thelluar edhe më shumë distancën me Shqipërinë.
Hendeku me Perëndimin — deri në 6 herë më i madh
Krahasimi me ekonomitë e zhvilluara të Europës dhe Amerikës së Veriut e bën situatën edhe më të qartë. Norma e punësimit brenda tre muajve arrin 39% në Danimarkë, 37% në Shtetet e Bashkuara dhe rreth 30% si në Zvicër ashtu edhe në Austri. Kjo do të thotë se gjasat e një të papuni shqiptar për të gjetur punë me pagë janë deri në gjashtë herë më të vogla se ato të një bashkëmoshatari danez ose amerikan.
Banka Botërore thekson se rritja ekonomike dhe rritja e të ardhurave mesatare nuk mjaftojnë për të përmirësuar automatikisht mundësitë e punësimit. Në rastin e Shqipërisë, vështirësitë e identifikuara lidhen drejtpërdrejt me strukturën e tregut të punës: informaliteti i lartë, mospërputhja ndërmjet aftësive të punëkërkuesve dhe nevojave reale të sipërmarrjeve, mungesa e vendeve të qëndrueshme të punës dhe efektiviteti i kufizuar i shërbimeve publike të ndërmjetësimit për punësim.
Vetëpunësimi nuk zëvendëson punën formale
Një gjetje e veçantë e raportit ka të bëjë me rolin e vetëpunësimit — kategori që në Shqipëri zë rreth 30% të punësimit total. Ndryshe nga shumë vende europiane ku vetëpunësimi shërben si trampolinë drejt punës me pagë, në Shqipëri ky kalim mbetet po aq i vështirë. Puna informale, e cila vazhdon të mbajë peshë të konsiderueshme në ekonominë shqiptare, e komplikon edhe më shumë rrugëtimin drejt punësimit të rregullt dhe të siguruar.
Norma e ulët e punësimit sjell edhe rrezikun e papunësisë afatgjatë: sa më gjatë një person qëndron jashtë tregut të punës, aq më shumë dobësohen aftësitë e tij profesionale dhe zvogëlohet vullneti për të kërkuar aktivisht punë. Shqipëria renditet afër vendeve si Gjeorgjia, India, Filipinet dhe disa shtete të Amerikës Latine — ekonomi me të ardhura të ulëta ose të mesme — duke vënë në dukje se sfidat strukturore të tregut tonë të punës mbeten seriozisht të pazgjidhura.
BurimiMonitor
