Lëvizja studentore në Serbi po shkruan historinë politike të Ballkanit: pas dy vitesh protestash dhe një fushate që nxiti miliona qytetarë, Lista Studentore siguroi 53% të votave dhe 141 mandate në parlamentin me 250 vende, duke i dhënë fund dymbëdhjetë e katër viteve të qeverisjes së Aleksandar Vuçiqit. Partia Progresive Serbe e ish-presidentit mori vetëm 39% të votave dhe 103 mandate — humbja më e madhe që ka pësuar ky formacion që kur erdhi në pushtet.
Vuçiqi pranoi humbjen të dielën në mbrëmje, duke hapur rrugën për negociatat e formimit të qeverisë së re. Festimet shpërthyen menjëherë: mbështetësit e lëvizjes dolën masivisht në rrugët e Beogradit dhe qyteteve të tjera të Serbisë të hënën, duke shënuar fundin e një epoke të karakterizuar nga centralizimi i pushtetit, kontrolli mbi median dhe gjyqësorin, si dhe akuzat e vazhdueshme për korrupsion.
Nga tragjedia e Novi Sadit te ndryshimi i pushtetit
Rrënja e kësaj kryengritjeje qytetare gjendet në nëntor 2024, kur shembja e tendës së stacionit hekurudhor në Novi Sad mori jetën e 16 personave. Tragjedia nxiti një valë zemërimi publik kundër qeverisë, të cilën shumë qytetarë e fajësonin për neglizhencë dhe korrupsion në ndërtimin e infrastrukturës. Prej asaj date, lëvizja studentore u shndërrua nga protesta universitare në një forcë politike që sfidon gjithë sistemin.
Lista Studentore u ndërtua mbi parimin e vendimmarrjes kolektive dhe pa hierarki të mirëpërcaktuar. Kandidatët e saj përfshijnë akademikë, aktorë, fermerë dhe studentë — ndër figurat e spikatura janë kardiologu Ilija Srdanoviç, ish-guvernatori i bankës qendrore Dejan Shoshkiç dhe profesori i kimisë Radomir Saiçiç. Megjithatë, ende nuk dihet se kush do të propozohet kryeministër dhe si do të duket kabineti.
Premtimet e qeverisë së re dhe sfidat e trashëgimisë autoritare
"Çdo person në lëvizjen studentore e kupton plotësisht peshën e përgjegjësisë që kemi përpara", deklaroi Ana Mirkoviç, pedagoge dhe kandidate e listës. "Ne nuk e shohim rezultatin si marrje të pushtetit dhe privilegjeve, por si marrjen përsipër të një borxhi historik ndaj popullit tonë." Mirkoviç theksoi se prioriteti i parë i qeverisë do të jetë "detoksifikimi social dhe psikologjik" i vendit, pasuar nga hapja e medias, depolitizimi i institucioneve dhe forcimi i gjyqësorit.
Platforma e lëvizjes parashikon krijimin e një njësie të pavarur policore nën varësinë e prokurorisë, largimin e efektivëve të lidhur me krimin e organizuar dhe ndalimin e emërimeve politike në ndërmarrjet shtetërore. Sipas kushtetutës serbe, parlamenti i ri duhet të mblidhet brenda 30 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve, ndërkohë që qeveria duhet të formohet brenda 90 ditëve. Serbia gjithashtu duhet të organizojë zgjedhje presidenciale para 27 dhjetorit.
Reagimet ndërkombëtare nuk u vonuan. Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy e cilësoi fitoren si "një kapitull të ri në historinë e Serbisë", duke uruar marrëdhënie të ngrohta me komunitetin evropian. Kancelari gjerman Friedrich Merz njoftoi se Berlini do ta mbështesë aktivisht rrugën e Serbisë drejt Bashkimit Evropian. Ndërkohë, Kremlini shprehu shpresën se drejtuesit e rinj do ta kuptonin "rëndësinë e bashkëpunimit me Rusinë".
Analistët paralajmërojnë se sfida e vërtetë nis tani: lëvizja do të duhet të reformojë institucione të ngarkuara me besnikë të regjimit të mëparshëm, ashtu siç ndodhi edhe me partinë Tisza të Peter Magyarit pas 16 viteve të Orbanit në Hungari. Fitorja e studentëve është e rëndësishme edhe për rajonin — ajo tregon se mobilizimi qytetar mund të ndryshojë ekuilibrat politike edhe aty ku autoritarizmi dukej i konsoliduar.
BurimiGazeta Expres
