Deklaratat e presidentit serb Aleksandar Vuçiq mbi mundësinë e devijimit të rrjedhës së lumit Ibër kanë ndezur alarm në Kosovë dhe kanë provokuar reagime të ashpra ndërkombëtare. Bashkimi Evropian paralajmëroi se qëndrime të tilla nga Beogradi nuk ndihmojnë aspak normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë — proces kyç për integrimin e të dyja vendeve në BE. "Deklaratat, përfshirë ato për ndryshime të mundshme të rrjedhës së lumenjve, si dhe veprimet që nuk janë në linjë me këtë synim, duhet të shmangen", ka deklaruar zyrtarisht Brukseli. Edhe Departamenti amerikan i Shtetit ka bërë të qartë se paqja dhe stabiliteti në Ballkanin Perëndimor mbeten prioritet i Uashingtonit, duke shtuar se normalizimi i marrëdhënieve Serbi-Kosovë është domosdoshmëri e këtij procesi.
Lumi Ibër, me gjatësi rreth 270 kilometra, buron në Mal të Zi, kalon nëpër Serbi dhe hyn në Kosovë, ku rrjedh për afërsisht 82 kilometra para se të kthehet sërish në Serbi. Ai furnizon Liqenin artificial të Ujmanit — burim jetik për ujësjellësin, energjinë dhe bujqësinë e Kosovës. Rreth dy të tretat e sipërfaqes së liqenit ndodhen brenda territorit të Kosovës. Vuçiqi e ka hedhur idenë e devijimit të Ibrit pikërisht pas fillimit të rrënimit nga autoritetet kosovare të ndërtimeve pa leje pranë Ujmanit, zonë e banuar kryesisht nga serbë, i cili nisi më 21 korrik.
Ekspertët: Teknikisht e vështirë, por jo e pamundur
Profesori i hidraulikës dhe burimeve ujore në Universitetin për Biznes dhe Teknologji në Kosovë, Alban Kuriqi, thotë se furnizimi me ujë nuk do të ndërpritej menjëherë, por paralajmëron pasoja serioze afatgjata. Sipas tij, një projekt i tillë do të kërkonte ndërtim digash, kanalesh, tubacionesh apo tunelesh të mëdha, studime gjeologjike e hidrologjike, investime gjigante financiare dhe kohë të gjatë zbatimi. "Devijimi i pjesshëm ose marrja e një sasie të konsiderueshme uji në rrjedhën e sipërme është teknikisht e mundshme dhe për këtë arsye nuk duhet hedhur plotësisht poshtë si skenar i parealizueshëm", ka theksuar Kuriqi. Vlerësimet tregojnë se pothuajse i gjithë uji i Ujmanit vjen nga Mali i Zi dhe Serbia, me prurje mesatare prej rreth 11 metrash kub për sekondë.
Analisti Dushan Janjiq, nga organizata joqeveritare Forumi për Marrëdhënie Etnike, e cilëson retorikën e Vuçiqit si të rrezikshme dhe me efekte negative edhe për vetë serbët e veriut të Kosovës. "Ta përdorësh këtë si mantrë ideologjike-propagandistike është e rrezikshme. Ai po e shfrytëzon për të zgjatur pushtetin ose për të fituar pikë zgjedhore, por rreziku real është i madh", ka vlerësuar Janjiq.
Përplasja diplomatike Tiranë-Beograd dhe qëndrimi i Prishtinës
Ideja e Vuçiqit ka nxitur edhe një përplasje të ashpër në rrjetin social X mes ministrave të jashtëm të Shqipërisë dhe Serbisë. Ministri shqiptar Ferit Hoxha deklaroi se uji nuk mund të përdoret si instrument presioni politik ndaj një populli tjetër dhe se Shqipëria mbështet plotësisht të drejtën e Kosovës për siguri dhe mbrojtje të burimeve ujore. Shefi i diplomacisë serbe, Marko Gjuriq, iu përgjigj duke thënë se Serbia vendos vetë për burimet e saj natyrore, duke shtuar se përfshirja e Tiranës ngre pikëpyetje për motivet politike të saj.
Kryeministri Edi Rama e karakterizoi qëndrimin e Beogradit si "folklor politik". "Lumi Ibër, krejtësisht i pavetëdijshëm për të gjitha hartografitë tona historike, do të vazhdojë të rrjedhë sipas gjeografisë dhe jo sipas folklorit", ka thënë Rama. Ndërkaq, autoritetet e Kosovës e kanë cilësuar idenë si "absurde", "kërcënuese" dhe "shoviniste". Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ka paralajmëruar se sistemi Ibër-Lepenc dhe Liqeni i Ujmanit janë jetike për qindra mijëra qytetarë të Kosovës. Nga pikëpamja e së drejtës ndërkombëtare, Serbia është palë e Konventës së OKB-së të vitit 1997 për ujërat ndërkufitare, e cila ndalon shkaktimin e dëmeve të konsiderueshme ndaj vendeve të tjera — një detyrim që çdo devijim i Ibrit do ta shkelë hapur.
BurimiGazeta Expres
