Vendimi i fundit i Gjykatës Speciale në Hagë, i cili dënoi Hashim Thaçin për krime lufte, shton një kapitull të ri dhe kompleks në trashëgiminë e një prej figurave qendrore të pavarësisë dhe shtetndërtimit të Kosovës. Ndërsa juridikisht aktgjykimi nuk prek sovranitetin e shtetit, ekspertët paralajmërojnë se politikisht ai mund të shfrytëzohet për të sfiduar narrativën e shtetësisë kosovare.
Më 17 shkurt 2008, Hashim Thaçi, atëherë 40-vjeçar dhe kryeministër i Kosovës, lexoi deklaratën historike të pavarësisë në Kuvend. Si ish-udhëheqës politik i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), fotografia e tij në atë ditë u bë një simbol përcaktues i momentit më të rëndësishëm të historisë moderne të vendit. Tetëmbëdhjetë vjet më vonë, më 16 shtator 2026, një tjetër imazh i Thaçit do të hyjë në histori: ai duke dëgjuar vendimin e trupit gjykues në Hagë, i cili e shpalli fajtor për krime lufte dhe e dënoi me 25 vjet burgim.
Ndarja Juridike nga Implikimet Politike
Mark Ellis, drejtor i Odës Ndërkombëtare të Avokatëve, thekson se juridikisht, këto janë dy çështje krejtësisht të ndara. Dhomat e Specializuara kishin për detyrë të përcaktonin përgjegjësinë penale individuale të Thaçit dhe bashkëluftëtarëve të tij, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, dhe jo të gjykonin shtetin e Kosovës. Kjo linjë është konfirmuar edhe më parë nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në vitin 2010, e cila konstatoi se Deklarata e 17 shkurtit nuk shkelte të drejtën ndërkombëtare. Qartësia juridike thekson se pavarësia e Kosovës nuk ishte dhe nuk është objekt i përgjegjësisë penale, dhe se aktgjykimi trajtoi krimet e kryera ndaj personave të perceptuar si kundërshtarë të UÇK-së.
Megjithatë, ajo që ndahet qartë në një sallë gjyqi mund të bashkohet lehtësisht në betejën politike për historinë. Studiuesi Abit Hoxha nga Universiteti Agder në Norvegji paralajmëron se dënimi mund të lërë “një njollë të madhe” dhe të shfrytëzohet nga vendet si Serbia dhe Rusia, të cilat kundërshtojnë pavarësinë e Kosovës. Ai shpreh shqetësimin se ky argument do të përdoret për të sfiduar narrativën e shtetësisë kosovare, duke e bërë më të vështirë njohjen nga shtete si Qipro, Rumania, Spanja dhe Greqia. “Këtu është rreziku më i madh”, thekson Hoxha, duke iu referuar mundësisë që kundërshtarët të pretendojnë se themeli i shtetit të Kosovës është ndërtuar mbi krime lufte.
Trashëgimia e Thaçit dhe Këndvështrimi Perëndimor
Për vetë figurën e Hashim Thaçit, Hoxha e përshkruan si “babain e pavarësisë së Kosovës” jo vetëm për leximin e Deklaratës, por për rolin e tij të gjerë në procesin që çoi në shpalljen e saj. Ky rol, sipas Hoxhës, mund të komplikohet nga aktgjykimi, por nuk mund të fshihet nga historia, duke pasur parasysh rrugëtimin e tij nga veprimtaria politike dhe udhëheqja e UÇK-së, te negociatat ndërkombëtare dhe drejtimi i institucioneve pas luftës, si kryeministër dhe më pas president.
Studiuesi Armend Bekaj nga Universiteti Uppsala në Suedi mendon se mënyra si do të kujtohet Thaçi nuk ka vetëm një përgjigje. “Për shumëkënd, Hashim Thaçi do të vazhdojë të jetë heroi i luftës dhe i paqes, por, njëkohësisht, edhe për shumëkënd do të jetë një person, i cili u shpall fajtor për krime lufte”, shpjegon Bekaj. Ai shton se gjykata ka ofruar material të bollshëm për interpretime të ndryshme të figurës së tij, si pozitive ashtu edhe negative.
Në këtë kontekst, Charles Kupchan, ish-zyrtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara, nuk beson se Perëndimi do ta rilexojë rolin e tij në atë periudhë. Ai argumenton se Thaçi kaloi nga udhëheqës lufte në një udhëheqës civil që ndihmoi Kosovën drejt pavarësisë dhe ndërtoi marrëdhënie të forta me Shtetet e Bashkuara dhe fuqitë evropiane. Kupchan nuk pret tërheqje të njohjeve, dëmtim të partneriteteve me Perëndimin apo pengim të rrugës euroatlantike të Kosovës. Madje, ai shikon mundësinë e një efekti pozitiv në planin afatgjatë, nëse procesi shihet si dëshmi se drejtësia zbatohet njësoj për të gjithë, duke theksuar se ndonëse lufta për pavarësi ishte e drejtë, kjo nuk justifikon krimet e luftës.
BurimiGazeta Expres
