Donald Trump ka miratuar një marrëveshje 30-vjeçare me Arabinë Saudite për bashkëpunim në fushën e energjisë bërthamore civile, e cila pritet të forcojë lidhjet mes dy vendeve në një kohë tensioni me Iranin.
E njohur si Marrëveshja 123, parashikon që kompanitë amerikane të kenë rol qendror në ndërtimin e infrastrukturës bërthamore saudite, duke kufizuar aksesin e konkurrentëve ndërkombëtarë.
Westinghouse Electric është ndër kompanitë që pritet të përfitojnë, duke konkurruar për kontrata për ndërtimin e reaktorëve bërthamorë.
Pjesa më e ndjeshme e marrëveshjes lidhet me mundësinë e pasurimit të uraniumit në territorin e Arabisë Saudite. Fillimisht, do të kryhet një studim i përbashkët SHBA-Saudite për të përcaktuar nëse ndërtimi i një impianti pasurimi është i justifikuar.
Nëse vendoset të ndërtohet, objekti do të ngrihet nga kompani amerikane dhe do të funksionojë sipas një regjimi të “kutisë së zezë”, për të mos lejuar transferimin e teknologjisë së ndjeshme tek autoritetet saudite.
Marrëveshja ka për qëllim të sigurojë që uraniumi i pasuruar të mos përdoret për prodhimin e armëve bërthamore. Ajo vendos kufizime për të mos lejuar devijimin e materialit drejt përdorimit ushtarak dhe ndalon ripërpunimin e karburantit bërthamor të shpenzuar, i cili mund të shndërrohej në substanca të përshtatshme për ndërtimin e armëve.
Megjithatë, teksti nuk përfshin garanci të plota si “Standardin e Artë” – heqjen dorë të përhershme nga pasurimi i uraniumit – të cilin Emiratet e Bashkuara Arabe e pranuan në marrëveshjen e tyre me SHBA-në në vitin 2009.
Po ashtu, nuk kërkohet zbatimi i Protokollit Shtesë të IAEA, që do t’u jepte inspektorëve ndërkombëtarë kompetenca të zgjeruara për kontrolle të papritura.
Hapi tjetër është shqyrtimi në Kongresin Amerikan, ku marrëveshja do t’i nënshtrohet një procesi 90-ditor.
Nëse ligjvënësit nuk miratojnë një rezolutë kundërshtuese, ajo do të hyjë në fuqi.
Administrata Trump argumenton se kontrolli amerikan mbi objektet bërthamore do ta mbajë programin nën ndikimin e Uashingtonit.
Kritikët, nga ana tjetër, paralajmërojnë se Riadi nuk po heq dorë përfundimisht nga pasurimi i uraniumit, duke lënë të hapur mundësinë e krijimit të impiantit të parë të tillë në mbretëri.
