Peizazhi dixhital në Ballkanin Perëndimor dhe Turqi po bëhet gjithnjë e më armiqësor, sidomos ndaj gazetarëve dhe organizatave të shoqërisë civile. Ky është përfundimi kryesor i një raporti të ri mbi të drejtat dixhitale, i cili mbulon periudhën janar–mars 2026 dhe dokumenton gjithsej 152 shkelje të veçanta. Raporti analizon jo vetëm incidentet konkrete, por edhe zhvillimet legjislative dhe vendimet gjyqësore që prekin lirinë e shprehjes, mbrojtjen e të dhënave dhe sigurinë kibernetike.
Sipas gjetjeve, kërcënimet më të shpeshta lidhen me mashtrimin ekonomik dhe sjelljen e dëmshme në internet — dy kategori që së bashku përbëjnë mbi 60 për qind të të gjitha rasteve të regjistruara. Mashtrimet financiare, duke përfshirë phishing-un, skemat me kriptovaluta dhe vjedhjen e identitetit, zënë afërsisht një të tretën e rasteve, me Maqedoninë e Veriut në krye të listës. Ngacmimet, ndjekja dhe kërcënimet me dhunë mbeten gjithashtu të përhapura gjerësisht në të gjithë rajonin.
Shkeljet masive dhe "inxhinieria e heshtjes"
Raporti evidenton disa rrjedhje masive të të dhënave personale me pasoja afatgjata. Në Serbi, një incident preku rreth 600,000 abonentë të Telekom Srbija, ndërsa në Turqi një rrjedhje tjetër ekspozoi të dhënat e afërsisht 300,000 përdoruesve të Turkcell, duke i lënë të pambrojtur ndaj vjedhjes së identitetit dhe mashtrimit financiar. Ndonëse individët privatë janë viktimat më të shpeshta, raporti identifikon edhe presion të koordinuar ndaj atyre që mbajnë institucionet përgjegjëse. Gazetarët, mbrojtësit e mjedisit, aktivistët antikorrupsion dhe organizatat civile po përballen gjithnjë e më shumë me atë që raporti e quan "inxhinieria e heshtjes" — një kombinim sulmesh online, dështimesh të platformave dhe kufizimesh institucionale që synojnë të ndrydhin debatin publik dhe kontrollin e pavarur.
Dhuna dixhitale me bazë gjinore zë vend të dukshëm midis gjetjeve. Një nga rastet më shqetësuese doli nga Kosova, ku një komunitet në platformën Discord me rreth 70,000 anëtarë u zbulua se shkëmbente informacione personale dhe imazhe intime të grave pa pëlqimin e tyre. Incidente të ngjashme u dokumentuan edhe në Serbi dhe Mal të Zi, ku abuzimi me imazhe përdoret si mjet frikësimi, shantazhi dhe heshtjeje, veçanërisht ndaj grave që veprojnë në jetën publike.
Mjedisi ligjor: disa hapa para, të tjerë prapa
Në planin ligjor, raporti pikturon një panoramë të përzier. Ndërkohë që disa shtete po forcojnë kuadrin e mbrojtjes së të dhënave dhe sigurisë kibernetike, të tjera po miratojnë masa që ngrenë shqetësime serioze mbi privatësinë dhe lirinë e shprehjes. Turqia propozoi kufizime të aksesit në rrjetet sociale për fëmijët nën 15 vjeç dhe verifikim të detyrueshëm të identitetit për përdoruesit. Në Shqipëri, Gjykata Kushtetuese shfuqizoi ndalimin qeveritar të TikTok-ut, duke riafirmuar parimin e lirisë së shprehjes online si të drejtë kushtetuese. Menaxherja e Programit të të Drejtave Dixhitale, Amina Mahovic, theksoi se qëllimi i dokumentimit është të kontribuojë në kuptimin e mjedisit dixhital në ndryshim dhe të mbështesë përpjekjet për mbrojtjen e të drejtave themelore, duke kërkuar llogaridhënie nga institucionet dhe platformat dixhitale.
