Misioni i OSBE-së në Kosovë bëri publik të mërkurën një raport të hollësishëm mbi gjykimin e krimeve të luftës në gjykatat kosovare, duke konstatuar se mangësi të thella strukturore dhe operacionale vazhdojnë të dëmtojnë efikasitetin, qëndrueshmërinë dhe besueshmërinë e proceseve gjyqësore. Sipas dokumentit, vonesat e zgjatura dhe pasiguritë procedurale rrezikojnë të dëmtojnë të drejtat e të akuzuarve, pjesëmarrjen e viktimave dhe besimin e publikut ndaj sistemit të drejtësisë.
Raporti, i titulluar "Gjykimi i Çështjeve të Krimeve të Luftës në Kosovë", analizon monitorimin e 48 rasteve me 138 të akuzuar para Gjykatës Themelore të Prishtinës gjatë një periudhe shtatëvjeçare. Deri në fund të vitit 2025, 17 raste kishin marrë vendim përfundimtar, ndërsa 88 për qind e çështjeve që arritën fazën e gjykimit rezultuan me vendim fajësie.
Vonesat dhe mungesa e bashkëpunimit rajonal
OSBE vuri re vonesa të përsëritura të lidhura me mosparaqitjen e dëshmitarëve, ndryshimet në përbërjen e panelit gjyqësor, dorëzimin e vonuar dhe përkthimin e provave, si dhe pengesa logjistike në transportin e të akuzuarve të paraburgosur. Organizata theksoi gjithashtu mangësi në individualizimin e akuzave, sidomos në rastet me shumë të akuzuar. Ambasadori Gerard McGurk, Shef i Misionit të OSBE-së në Kosovë, deklaroi se "besueshmëria e proceseve në çështje komplekse dhe të ndjeshme varet jo vetëm nga rezultati, por edhe nga drejtësia, qëndrueshmëria, transparenca dhe afatshmëria e procesit".
Një nga sfidat më serioze mbetet bashkëpunimi i kufizuar rajonal. OSBE i bëri thirrje autoriteteve kosovare të eksplorojnë rrugë "ligjore dhe praktike" për të forcuar bashkëpunimin me vendet fqinje. Marrëveshja e nënshkruar në vitin 2013 ndërmjet Kosovës dhe Serbisë për ndihmën e ndërsjelltë juridike nuk ka dhënë rezultate konkrete, duke ndikuar negativisht si në ndjekjen penale, ashtu edhe në mbrojtjen e të akuzuarve.
27 vjet pas luftës — gara me kohën
Kryetari i Gjykatës Supreme të Kosovës, Fejzullah Rexhepi, pranoi hapur vështirësinë në rritje të hetimit të krimeve të luftës me kalimin e viteve. "Shumë dëshmitarë kanë ndërruar jetë, kështu që nuk mund të bëjmë atë që duhej bërë... Çdo ditë që kalon e bën të pamundur vendosjen e drejtësisë", tha ai. Ministri i Drejtësisë me detyrë, Genc Nimoni, siguroi se institucionet kosovare do t'i marrin seriozisht gjetjet e raportit, duke nënvizuar angazhimin e vazhdueshëm të ministrisë ndaj të drejtave të viktimave dhe avancimit të proceseve të drejtësisë tranzicionale.
Raporti rekomandon gjithashtu që gjykatat kosovare t'i japin përparësi dëshmive të drejtpërdrejta të dëshmitarëve dhe të rrisin përdorimin e metodave alternative, si dëshmia nëpërmjet lidhjes video. Gjetjet e OSBE-së vijnë si një kujtesë se koha është armiku më i madh i drejtësisë për viktimat e agresionit serb gjatë luftës çlirimtare të viteve 1998-1999 — dhe se institucionet ndërkombëtare, por edhe ato rajonale, kanë ende detyrimin moral për t'i dhënë fund mosndëshkimit.
