Aleanca e Atlantikut të Veriut ka hyrë në një fazë kritike të rishikimit të strukturës dhe forcës së saj ushtarake. Negociatat e reja, të cilat kanë filluar gjatë tetorit, synojnë të përcaktojnë numrin e ushtarëve, sistemet e armëve dhe kapacitetet që 32 vendet anëtare duhet të sigurojnë deri në vitin 2029 — një afat kohor që zyrtarë evropianë e konsiderojnë kritik, duke paralajmëruar se Rusia mund të jetë e gatshme të ndërmarrë veprime ushtarake ndaj një vendi të Aleancës brenda kësaj periudhe.
Procesi ndjek pesë faza të ashtuquajturit "Proces i Planifikimit të Mbrojtjes" dhe synon të caktojë detyrime konkrete për çdo shtet anëtar. Admirali francez Pierre Vandier, Komandant Suprem i Aleatëve për Transformimin, ka theksuar se ky cikël duhet të jetë thelbësisht i ndryshëm nga të mëparshëm: "Ambicia është që ky cikël të shndërrohet në një proces transformimi të vërtetë, e jo thjesht të jetë diçka e gatshme dhe e marrë nga rafti." Një diplomat i lartë i Aleancës, duke folur në kushte anonimiteti, pranoi hapur: "Do të jetë e vështirë. Është një ndërmarrje gjigante."
Pesë sfidat që do të formësojnë NATO-n e re
Çështja e parë dhe më e ndjeshme është përcaktimi i "nivelit të ambicies" — sa ushtarë dhe sa armë i nevojiten realisht Aleancës. Tradicionalisht, krahas forcave për operacione të mëdha, parashikoheshin edhe 18 brigada shtesë me rreth 5.000 ushtarë secila, të destinuara për misione të menaxhimit të krizave, si ato në Afganistan apo Kosovë. Tani, nën presionin amerikan për qasjen "NATO 3.0", rishikimi i këtyre kërkesave është i pashmangshëm. Çështja e dytë lidhet me integrimin e teknologjive të reja: inteligjenca artificiale dhe sistemet robotike po ndryshojnë karakterin e luftës moderne, duke e bërë të domosdoshëm përshtatjen e shpejtë të planeve ushtarake.
Sfida e tretë — dhe ndoshta më e menjëhershme — është boshllëku i mundshëm që do të linte një tërheqje e pranisë ushtarake amerikane nga Evropa. Administrata e Donald Trumpit shqyrton reduktimin e ndjeshëm të forcave në kontinent, ndërsa Pentagoni pritet të nxjerrë rezultatet e rishikimit të vendosjes së trupave drejt fundit të vitit. Tashmë, Uashingtoni ka tërhequr nga dispozicioni i Aleancës bombardues strategjikë, avionë luftarakë, dronë dhe nëndetëse. Camille Grand, ish-zyrtar i lartë i NATO-s, e shpreh qartë ndryshimin strukturor: "Deri kohët e fundit, kur konstatoje se Aleancës i mungonin kapacitete, Shtetet e Bashkuara i mbulonin boshllëqet. Kjo nuk vlen më."
Debati për financimin dhe mosmarrëveshjet gjeografike
Çështja e katërt e negociatave ka të bëjë me financimin dhe ndarjen e barrës. Vende anëtare po përballen me presione gjithnjë e më të mëdha mbi buxhetet kombëtare, ndërkohë që kërkesat për shpenzime në mbrojtje janë rritur ndjeshëm. Një nga propozimet e diskutuara është zëvendësimi i objektivave të ngurtë për sisteme të caktuara armësh me qëllime operacionale — për shembull, t'i caktohet një vendi misioni për të neutralizuar qendrat ruse të komandimit, pa i imponuar blerjen e një numri të caktuar raketash. Fabrice Pothier, ish-drejtor i planifikimit të politikave të Aleancës, argumenton: "Nuk kemi nevojë të zotërojmë mijëra raketa Tomahawk — por mund të kemi mijëra alternativa shumë më të lira."
Çështja e pestë ka natyrë gjeografike: jo të gjitha vendet anëtare janë të përqendruara vetëm te kërcënimi rus. Aleanca ndjek zyrtarisht një qasje "360 gradë", duke marrë parasysh sfida edhe nga drejtime të tjera, çka mund të sjellë fërkime mes anëtarëve me prioritete të ndryshme strategjike. Për Shqipërinë dhe Kosovën, stabiliteti i NATO-s ka rëndësi jetike — Aleanca mbetet garancia kryesore e sigurisë në rajon, dhe çdo dobësim i saj strukturor do të ndihej drejtpërdrejt në Ballkanin Perëndimor.
BurimiGazeta Expres
