Komisioni Europian ka prezantuar një paketë të re propozimesh që do të vendosë çdo shtet të ri anëtar të Bashkimit Europian nën mbikëqyrje të shtuar për një periudhë prej 15 vjetësh pas anëtarësimit. Gjatë kësaj periudhe, vendet që shkelin shtetin e së drejtës, vlerat europiane apo parimin e bashkëpunimit të sinqertë rrezikojnë pezullimin e fondeve dhe, në rastet më të rënda, edhe të drejtën e votës në institucionet e bllokut.
Propozimi erdhi si përgjigje direkte ndaj përvojës me Hungarinë — vendi që u bë simbol i regresit demokratik brenda BE-së. Komisionerja Europiane për Zgjerimin, Marta Kos, nuk la vend për interpretime: "Jam kritikuar shumë kur thashë se nuk dua të shoh kuaj të rinj trojanë në Bashkimin Europian. Sot mund të them: jo më Viktor Orbán", deklaroi ajo gjatë prezantimit të paketës.
Pse neni 7 nuk mjafton më
Mekanizmi ekzistues i nenit 7 të Traktatit të BE-së, që parashikon pezullimin e të drejtave të një shteti anëtar që shkel vlerat e bllokut, është treguar i ngadaltë dhe joefektiv. Komisioni kërkon tani krijimin e një instrumenti të ri paralel, me procedura më të shpejta dhe sanksione gradualisht të rënduara sipas nivelit të shkeljes. Procesi mund të niset nga Komisioni ose nga një grup vendesh anëtare, ndërsa vendimi i fundit do t'i takojë Këshillit. Shumica e nevojshme për marrjen e vendimit mbetet ende objekt diskutimi ndërinstitucional.
Shembulli konkret i cituar nga Komisioni është qëndrimi i Budapestit ndaj Ukrainës: Hungaria pranoi t'i jepej Kievit statusi i vendit kandidat, por më pas bllokoi sistematikisht çdo hap të mëtejshëm. "Pasi biem dakord për një objektiv, të gjithë duhet të punojnë për të njëjtin objektiv", theksoi Kos. Propozimi parashtron gjithashtu që vendet e reja anëtare të angazhohen paraprakisht se nuk do ta përdorin kërkesën e unanimitetit në çështjet e zgjerimit për të zgjidhur mosmarrëveshje dypalëshe — shembulli i drejtpërdrejtë këtu është Bullgaria, e cila vijon të bllokojë rrugën e Maqedonisë së Veriut drejt BE-së.
Integrimi gradual dhe rëndësia për Shqipërinë
Paketa përmban edhe konceptin e "integrimit gradual", sipas të cilit vendet kandidate mund të përfitojnë nga elemente konkrete të anëtarësimit edhe para formalizimit zyrtar. Në praktikë, kjo do të thotë qasje të hershme në programe si Erasmus+ dhe Horizon Europe, mbështetje nga agjenci si Frontex, pjesëmarrje në projekte të lidhshmërisë dhe status vëzhguesi në grupe ekspertësh europianë. Vendet me performance të mirë dhe përputhje strategjike me Brukselin do të kenë edhe mundësi integrimi më të thellë.
Për Shqipërinë, e cila ndodhet në fazë aktive negociatash me BE-në, ky propozim ka rëndësi të drejtpërdrejtë. Mekanizmat e rinj mbrojtës nënkuptojnë standarde më të larta gjatë procesit të anëtarësimit, por edhe mundësi konkrete përfitimi nga integrimi gradual në fushat ku vendi ka bërë progres. Komisioni synon që mekanizmat e rinj të përfshihen tashmë në fillim të nëntorit në qëndrimin e BE-së për kapitullin e fundit negociues të Malit të Zi — duke dhënë sinjal se rregullat e reja janë tashmë operative.
Propozimet do të kërkojnë miratimin e vendeve anëtare dhe do të hyjnë në traktatet e ardhshme të anëtarësimit. Komisioni e ka të qartë që mësimi i Hungarisë nuk duhet të përsëritet — dhe me paketën e re, synon ta kodifikojë këtë bindje në rregulla juridikisht detyruese.
BurimiMonitor
